Pudełko pełne magii

bbc-logo-1953

Coraz mniej odbiorników radiowych przypomina kanciaste skrzynki tranzystorowe, ale jedno się nie zmienia. Radio dla wielu osób wciąż oznacza magię. Najbardziej znanym nadawcą radiowym na świecie, jest bez wątpienia BBC. Sprawdźmy zatem jak powstawała legenda brytyjskiej rozgłośni radiowej.

Ze szkoły pamiętamy, że za wynalazcę radia uznaje się sprytnego Włocha Guglielmo Marconiego. W historii o radiu pojawić się też powinny dwa inne nazwiska: Nikola Tesli i Aleksandra Popowa. To właśnie Tesla jest prawdziwym wynalazcą radia. Wróćmy jednak do Marconiego, który w tajemnicy przed swoim ojcem próbował uzyskać łączność radiową. Ta sztuka udała mu się w 1895 roku. Bardzo szybko okazało się, że nikt we Włoszech wynalazkiem fizyka się nie zainteresował. Ten trochę obrażony na swój kraj, postanowił w lutym 1896 roku wyjechać do Anglii. Miejsce emigracji nie było przypadkowe, bo matka Marconiego była Irlandką. To właśnie ma Równinie Salisburskiej kontynuował eksperymenty z przesyłaniem fal radiowych. Dużo rzeczy działo się w 1896 roku. 27 lipca Marconi zainstalował sprzęt nadawczy na dachu Poczty Głównej w Londynie, natomiast odbiornik z drukarką Morse’a ustawiono kilometr dalej. Właśnie to wydarzenie uznawane jest za pierwszą publiczną próbę radia. Jak sami widzicie, niewiele miało to wspólnego z ciepłymi głosami z nienaganną dykcją, które wydobywają się z głośników naszego radia.

Guglielmo_Marconi_1901_wireless_signal

Od samego początku istnienia radia, duży wpływ odgrywała poczta. Oficjalnie telegraf radiowy istniał na Wyspach od 1904 roku. Służył on przede wszystkim do przesyłania informacji giełdowych i telegramów. Monopol na urządzenie miała wspomniana już poczta, a to za sprawą uchwały Wireless Telegraphy Act. Urządzenie było wykorzystywane już podczas I wojny światowej. Jednak już w 1912 roku radio odegrało ważną rolę. To właśnie drogą radiową dotarła wiadomość o zatonięciu Titanica.

Przesyłanie za pomocą fal radiowych informacji giełdowych i krótkich not dla wielu konstruktorów było niewystarczające. W 1920 roku Kompania Marconiego wybudowała i uruchomiła pierwszą stację radiową. Program był bardzo ubogi, była to nadawana dwa razy dziennie muzyka i wiadomości. Radiostacja długo nie podziałała, bo Poczta szybko wystąpiła z wnioskiem o zamknięcie stacji. Tłumaczono, że stacja Marconiego zakłóca częstotliwości, przez co jest problem z wysyłaniem i odbieraniem informacji giełdowych. Nie będzie to jedyny raz w historii, kiedy w Wielkiej Brytanii zakazywano działalności pewnych stacji radiowych.

W 1922 roku udało się w końcu przełamać monopol poczty na korzystanie z częstotliwości fal radiowych. Powołano wtedy do życia British Broadcasting Company czyli BBC. Rok później nadano pierwsze uderzenie Big Bena. W 1926 roku BBC zmieniło nazwę na British Broadcasting Corporation i tak już zostało do dzisiaj.

Rozwój radia nie byłby możliwy, gdyby nie coraz większa radioodbiorników w brytyjskich domach (a może na odwrót?). Największą liczbę radioodbiorników odnotowano w 1948 roku. Ich liczba wyniosła wtedy 12 milionów.

listening

Pierwsze programy nadawane przez BBC nie były zbyt rozbudowane. Nie były jednak tak skromne jak próby Marconiego z lat 20. W książce „Dzieje kultury brytyjskiej” Wojciech Lipoński przytacza bożonarodzeniowy program radiowy z początku lat 30. Zaczynał się on o 10.45 mszą świętą, następnie można było wysłuchać koncertu, przemówienia króla, znowu koncertu. BBC przestawało nadawać wieczorem, bo o 17.15 kończyła się ramówka puszczeniem muzyki tanecznej.

Dla wielu osób radio jest wciąż synonimem dobrego dziennikarstwa, a na pewno wzorcem poprawnego wysławiania się. BBC od samego początku swojego nadawania zwracało szczególną uwagę na poprawną angielszczyznę. Za przykład tej staranności niech posłużą serwisy informacyjne BBC z D-Day czyli lądowania Aliantów w Normandii.

6a00d8341c464853ef01a511cafb08970c

Pierwszym spikerem radiowym na Wyspach był Peter Eckersley. Warto też przypomnieć nazwiska takich spikerów, jak Stuart Hibbend, John Snagge, David Tarrand czy Eric Dunstan. Byli to nie tylko głosy z radia, ale prawdziwe gwiazdy. Ich sława była tak duża, i tak bardzo uwierała BBC, że wydano nawet zarządzenie wprowadzające anonimowość spikerów. Tu powinno paść pytanie, co z paniami spikerkami? Pierwszą z nich została w 1933 roku Giles Borrett. Nie oznacza to jednak, że kobiet w radiu wcześniej nie można było usłyszeć. Zajmowały się raczej tematyką kobiecą i związaną z wychowywaniem dzieci. Pierwszą kobietą, która prowadziła audycje muzyczne została w latach 30. Doris Arnold.

Wśród audycji nadawanych przez BBC w pierwszych latach działalności były koncerty muzyki rozrywkowej wykonywane na żywo oraz spektakle teatru radiowego. Część sztuk nadawana było na żywo, część leciała z puszki, czyli była nagrana.

Musimy pamiętać, że BBC to przecież nie jedyne brytyjskie radio. Historia jest pełna dziwnych przepisów, które dość długo istnieją (jak chociażby francuski zakaz noszenia spodni przed kobiety, który zniesiono w 2011 roku). Do 1976 roku tylko BBC miało prawo nadawania programów z kraju. Konkurencja szybko znalazła wyjście z tej sytuacji. Konkurencyjne Interational Boadcasting Company (IBC) nadawało z Normandii, choć swoją siedzibę główna miało w Londynie i to w sąsiedztwie budynku BBC. Inną znaną stacją radiową było dobrze znane polskim słuchaczom Radio Luxemburg, ale to już temat na inną opowieść.

Pisząc ten tekst korzystałam między innymi z książki Wojciecha Lipońskiego „Historia kultury brytyjskiej”.