W świecie szkockich baśni i mitów

unicorn1

Jakiś czas temu ktoś wywiesił w Berlinie na Alexanderplatz ogłoszenie o poszukiwanym jednorożcu. Zdziwiło mnie to bardzo, bo oznaczało to, że jednorożec przepłynął Kanał Angielski i dotarł na kontynent.

Prawie każdy kraj ma swoje zwierzę – symbol. W Polsce jest to orzeł, we Francji kogut, w Anglii lew, na Węgrzech mityczny ptak turul. Ale to nie jedyne państwo, gdzie w świadomości mieszkańców żyje mityczne zwierzę. Symbolem Szkocji jest jednorożec. Na całym świecie wiele osób wierzy w istnienie jednorożca, ale skąd wziął się on w Szkocji?

Pierwsze opisy jednorożca znajdziemy już w starożytności. Między innymi w dziełach Ktezjasza z V-IV w. p.n.e. czy Pliniusza Starszego, który wyobrażał sobie jednorożca jako zwierzę z łbem jelenia, stopami słonia i ogonem lwa. Średniowiecze nie odcięło się od idei konia z jednym rogiem. Był to często pojawiający się motyw na obrazach sakralnych. Maryja Dziewica często przedstawiana była z jednorożcem na kolanach, który miał symbolizować Jezusa Chrystusa. Jak pisał Leonardo da Vinci w „Damie z jednorożcem”, schwytać go było niezwykle łatwo, pod warunkiem, że zastawioną na niego pułapkę stanowiła dziewica. Już wtedy zaczęto wierzyć, że łzy i róg zwierzęcia mają moc uzdrawiania. W średniowieczu i renesansie ponadto jednorożec był symbolem czystości i niewinności.

domenichinoj1_QO_medium

Jednorożce od XVI w. zaczęły pojawiać się w heraldyce. Dość późno, bo wcześniej uważano te mityczne zwierzę za symbol Chrystusa. Na herbach przedstawiany był jako koń z rozdwojonymi kopytami i brodą, ogonem lwa (jak u Pliniusza Starszego) i oczywiście z rogiem na czole. Najbardziej znanym przykładem jednorożca w herbie jest oczywiście Szkocja.

Szkocja kultura jest pełna mitów, legend i przesądów. Pojawienie się jednorożca w ich herbie nie było przypadkiem, a było podyktowane ich naturą i skłonnością do wierzeń w nieprawdopodobne historie. W celtyckiej mitologii jednorożec symbolizował niewinność i czystość, ale też radość życia i siły witalne, zwłaszcza te męskie. Szkoci nie przejmowali się chrześcijańskim podejściem do tego mitologicznego zwierzęcia i już w XII w. Wilhelm I wykorzystał je w swoim herbie. Po zawarciu Unii Szkocji z Anglią w 1707 r., król Jakub VI postanowił włączyć też jednorożca do herbu Wielkiej Brytanii. Niestety, odbyło się to kosztem walijskiego smoka. Po dziś dzień obok siebie pręży się szkocki jednorożec i angielski lew.


herb

Ale nie tylko na herbie pojawia się jednorożec. Król Szkocji Jakub III, który panował w latach 1466-1488, postanowił bić monetę, którą nazwał unicorn, czyli jednorożec. Przed tegorocznym referendum w sprawie niepodległości Szkocji, wielu obserwatorów zastanawiało się, czy jeśli Szkocja wyjdzie z unii – także tej monetarnej – zacznie płacić jednorożcami.

Scottish-coins-012

Ale nie tylko na szkockich Lowlands i Highlands pasły się jednorożce. Rogi tego zwierzęcia można też znaleźć w inwentarzu skarbca królewskiego na Wawelu. Niestety już ich nie ma. Może ktoś je sproszkował, aby pomóc sobie w gorączce?

A na koniec oczywiście jednorożec i Harry Potter.